Jinsi ya kuwasilisha mgogoro wa kikazi CMA Tanzania

CMA inafanya nini

Tume ya Usuluhishi na Uamuzi ilianzishwa chini ya Sheria ya Taasisi za Kazi ya mwaka 2004. Inatatua migogoro ya kikazi kwa njia kuu mbili. Usuluhishi ni kikao cha siri ambapo msuluhishi huzisaidia pande mbili kufikia makubaliano. Uamuzi ni usikilizwaji ambapo muamuzi husikiliza ushahidi wa pande zote na kutoa uamuzi unaozibana, unaoitwa tuzo.

CMA inaeleza kwamba kila mgogoro lazima upitie usuluhishi kabla ya kwenda kwenye uamuzi, Mahakama ya Kazi, mgomo au kufungiwa nje. Pia inaeleza aina mbili za migogoro. Mgogoro wa haki unahusu uvunjifu wa haki ya kisheria, mkataba wa hali bora au mkataba wako binafsi wa ajira. Mgogoro wa maslahi unahusu masharti mapya ambayo bado si haki, na kwa kawaida hutokea majadiliano ya pamoja yanaposhindikana. Malalamiko mengi ya mtu mmoja mmoja, kama kuachishwa kazi isivyo halali au mshahara usiolipwa, ni migogoro ya haki.

Kabla ya kuwasilisha: ongea, andika na kusanya ushahidi

Matatizo mengi yanaweza kutatuliwa bila mgogoro. Wasilisha suala kwa msimamizi wako au ofisi ya rasilimali watu kwa maandishi, na hifadhi nakala. Kama mahali pako pa kazi pana utaratibu wa malalamiko au chama cha wafanyakazi, kitumie. Lalamiko la maandishi na jibu la mwajiri mara nyingi huwa ushahidi wako muhimu zaidi.

Wakati huo huo, kusanya nyaraka zako:

• mkataba au barua ya ajira na taarifa zozote za maandishi;
• hati za mshahara, taarifa za benki au kumbukumbu za pesa za simu zinazoonyesha ulicholipwa;
• barua ya kuachishwa kazi, notisi au barua za onyo;
• jumbe na barua pepe kuhusu tatizo;
• majina ya wenzako walioona kilichotokea.

Usiache hatua hii itumie muda wako wa mwisho. Kama mwajiri hajibu haraka, wasilisha CMA hata hivyo.

Muda wa mwisho

Mwongozo wa CMA wenyewe unaweka muda wa mwisho wa aina mbili:

• Kuachishwa kazi isivyo halali: leta mgogoro mbele ya Tume ndani ya siku 30 baada ya kuachishwa kazi.
• Mgogoro mwingine wowote wa kikazi, kama mshahara usiolipwa, likizo au muda wa ziada: uwasilishe ndani ya siku 60 tangu mgogoro utokee.

Ukikosa muda huo, bado unaweza kuomba kusikilizwa nje ya muda. Hili hufanywa kwa kujaza fomu CMA F.2, pamoja na taarifa ya maombi na hati ya kiapo inayoeleza sababu ya kuchelewa. Tume ndiyo huamua kama itaruhusu, kwa hiyo usitegemee njia hii. Hesabu siku kuanzia tarehe iliyo kwenye barua ya kuachishwa kazi, au tarehe mgogoro ulipotokea, na wasilisha mapema.

Hatua ya 1: jaza fomu CMA F.1

Unafungua mgogoro kwa kujaza fomu ya rufaa, CMA F.1. Kifungu cha 86 cha Sheria ya Ajira na Mahusiano Kazini kinasema migogoro inayopelekwa kwa Tume lazima iwe kwa fomu iliyowekwa. Eleza mgogoro kwa uwazi: mwajiri wako ni nani, kazi yako, tarehe, kilichotokea na unachoomba, kama kurudishwa kazini, fidia au kiasi maalum cha mshahara usiolipwa. Omba fomu na msaada wa kuijaza kwenye ofisi ya CMA iliyo karibu nawe.

Hatua ya 2: mkabidhi mwajiri fomu

Fomu iliyojazwa lazima ikabidhiwe kwa upande mwingine kabla ya kuwasilisha. CMA inataja njia tatu za kufanya hivyo:

• kukabidhi nakala ya fomu kwa upande mwingine;
• kutuma kwa nukushi;
• kutuma nakala kwa rejesta ya posta.

Unapowasilisha kwenye Tume, lazima uambatanishe uthibitisho kwamba ulikabidhi fomu kwa upande mwingine. Kifungu cha 86 pia kinasema anayepeleka mgogoro lazima airidhishe Tume kwamba nakala imekabidhiwa. Hifadhi stakabadhi, saini ya kupokea au risiti ya posta.

Hatua ya 3: usuluhishi

Rufaa ikishapokelewa, Tume humteua msuluhishi na kupanga muda, tarehe na mahali pa kikao cha usuluhishi. Chini ya kifungu cha 86, msuluhishi lazima ajaribu kutatua mgogoro ndani ya siku thelathini tangu rufaa ipokelewe, au muda mrefu zaidi ambao pande zote zimekubaliana kwa maandishi.

Hudhuria kila kikao. Tangu marekebisho ya mwaka 2025, pande za mgogoro lazima ziwepo kwenye usuluhishi, na upande usioweza kuhudhuria kwa sababu isiyoepukika unaweza kumteua mtu mwingine kwa maandishi ahudhurie badala yake. Aliyepeleka lalamiko akishindwa kuhudhuria, lalamiko linaweza kutupiliwa mbali, ingawa Tume inaweza kulirejesha kwa maombi yanayofaa. Upande mwingine ukishindwa kuhudhuria, marekebisho ya mwaka 2025 yanasema msuluhishi huandika kwamba usuluhishi umeshindikana, ili mgogoro uende hatua inayofuata.

Makubaliano yanayofikiwa kwenye usuluhishi yanazibana pande zote na, kwa mujibu wa CMA, yanaweza kukaziwa kama tuzo katika Mahakama ya Kazi. Soma makubaliano yoyote kwa makini kabla ya kusaini, na hakikisha viwango na tarehe za malipo vimeandikwa.

Hatua ya 4: uamuzi

Usuluhishi ukishindikana, mgogoro wa haki unaweza kwenda kwenye uamuzi au, kwa baadhi ya migogoro, Mahakama ya Kazi. Marekebisho ya mwaka 2025 yaliongeza kwamba hatua ya kwenda kwenye uamuzi ifanyike ndani ya siku thelathini tangu usuluhishi uliposhindikana. Uliza ofisi ya CMA jinsi ya kuendelea siku hiyo hiyo usuluhishi unapomalizika.

Kwenye uamuzi, kila upande hutoa ushahidi, unaweza kuita na kuwahoji mashahidi na kuwasilisha hoja. Unaweza kuwakilishwa na kiongozi wa chama chako cha wafanyakazi, wakili au, kwa mujibu wa CMA, mwakilishi binafsi. Muamuzi lazima atoe tuzo ya maandishi yenye sababu ndani ya siku thelathini baada ya usikilizwaji kumalizika. Tuzo inazibana pande zote na inaweza kukaziwa kupitia Mahakama ya Kazi kama amri ya mahakama.

Ukitoridhika na tuzo

Hakuna rufaa ya kawaida dhidi ya tuzo ya uamuzi. Upande unaoamini kwamba kulikuwa na dosari katika mwenendo wa shauri unaweza kuiomba Mahakama ya Kazi itengue tuzo. Chini ya kifungu cha 91, hili lazima lifanyike ndani ya wiki sita tangu tarehe ulipokabidhiwa tuzo, au ndani ya wiki sita tangu kugundua kwamba tuzo ilipatikana kwa njia isiyo halali. Mahakama ya Kazi inaweza kutengua tuzo kwa sababu ya utovu wa maadili wa muamuzi au tuzo kupatikana kwa njia isiyo halali. Pata ushauri wa kisheria kabla ya hatua hii.

Unachoweza kupata

Kwa kuachishwa kazi isivyo halali, muamuzi au Mahakama ya Kazi inaweza kuamuru urudishwe kazini, uajiriwe upya au ulipwe fidia. Tangu mwaka 2025 fidia ni mshahara wa miezi 6 hadi 12 kwa utaratibu usio wa haki, miezi 12 hadi 18 kwa sababu isiyo ya haki, miezi 12 hadi 20 vyote viwili vikiwa si vya haki, na miezi 12 hadi 24 kwa ubaguzi au unyanyasaji. Kwa madai ya fedha, tuzo inaweza kumwamuru mwajiri alipe anachodaiwa. Soma kuhusu notisi na kiinua mgongo.